Türkiye İçin Doğrudan Yabancı Yatırım

Doğrudan yabancı yatırım, bir ülkeye dışarıdan yapılan kalıcı sermaye girişidir. Bu tanımı biraz açmak gerekirse, dolaylı yatırımlar gibi spekülatif etkilerden uzak olan doğrudan yatırımlar, o ülke piyasasına satın alma, iştirak ya da şube yoluyla girerler. Dünyada doğrudan yabancı yatırımı ihraç eden ülkeler gelişmiş ülkelerdir. Ekonomik Bakanlığı DYY 2016 verilerine bakıldığında genelde doğrudan yabancı yatırımların ihraç ve ithali gelişmiş ülkeler arasında dönmektedir.

Gelişmekte olan ülkeler iç tasarruf oranlarının yetersizliği nedeniyle ya borçlanma yoluna giderler ya da doğrudan yabancı yatırımcı çekmek durumundadırlar. İkinci yol ülkenin gelişimi açısından oldukça faydalıdır.

Gelişmekte olan ülkelere özellikle Türkiye'ye bakacak olursak ciddi tasarruf açıklarının olduğunu görürüz. 2016 itibariyle tasarrufumuzun %15 olduğu (bloomberght.org) ortadayken, yatırım için gerekli sermayeyi yurt içinden bulmanın ne kadar zor olduğu ortadadır. .

Türkiye, doğrudan yabancı yatırımlarına 2005'teki özelleştirme düzenlemeleriyle ağırlık vermiştir. Bu yıldan itibaren 2008 küresel krizine kadar doğrudan yabancı yatırım asimetrik düzeyde artmıştır.

Tablo :Türkiye’ye Doğrudan Yabancı Sermaye Girişleri

Yıllar	Net Doğrudan Yabancı Sermaye Girişi (Milyar ABD Doları)	GSYH’ya Oranı (%)
2000	0,9	0,4
2001	3,3	1,7
2002	1,1	0,5
2003	1,7	0,6
2004	2,8	0,7
2005	9,6	2,1
2006	20,1	3,8
2007	22	3,4
2008	18,2	2,7
2009	8,6	1,4
2010	9,9	1,2
2011	16,1	2,1
2012	13,2	1,7
2013	12,3	1,5
2014	12,5	1,6
2015	16,8	2,4
2016	6,9	0,9

Tabloyu incelediğimizde 2005 ve sonrası için doğrudan yabancı sermaye girişinde artış olduğunu söyleyebiliriz. 2008 küresel finansal krizin ardından düşme eğilimi gözükmektedir. Toparlanma yoluna girilse de yaşadığımız son siyasi olaylar dış yatırımcıyı ürkütmüştür.

Özelleştirme sayesinde kamu gelirlerindeki artışın piyasaya kamu harcamaları yoluyla aktarılmasıyla refah seviyesi yükselmiştir.

Ülkemize gelen doğrudan yabancı yatırımcılar, beraberinde teknoloji transferi, üretim bilgisi gibi etkenleri de getirirler. Bu yatırımlar her ne kadar yeni istihdam alanı oluşturmasa bile teknoloji transferi sayesinde üretimde modernleşmeye katkı sağlar ve ülkenin reformuna etki eder.

Doğrudan yabancı yatırımların ihraç nedenlerine bakacak olursak ; ucuz iş gücü, yüksek iç talep, hammaddeye yakınlık, vergi teşvikleri, yoğun olmayan bürokratik mevzuat gibi etkenleri söyleyebiliriz.  Çok uluslu şirket için bu etkenlerin yanında, yatırım yapılacak ülkedeki siyasi istikrar da önem arz eder. Hiç bir şirket, kaosun hakim olduğu, yarının kestirilemediği, tahminlerin zor olduğu piyasaya girmek istemez.

Ülkemize yapılan doğrudan yabancı yatırımların 1954'den günümüze en fazla"Toptan ve Perakende Ticaret" sektörüne olduğu açıklanmıştır (Ekonomi Bakanlığı).Sırayı gayrimenkul ve imalat izlemektedir.

Doğrudan yabancı yatırımda en büyük işlem hacmini ülkemize Hollanda yapmıştır. 2016 sonu itibariyle ülkemizdeki doğrudan yabancı yatırımcı payının %14'lik kısmına hakim Hollanda önemli bir ekonomik partnerimizdir. Fakat işin şöyle de bir boyutu var. Ödemeler dengesinde ülke olarak Hollanda gözükmesine rağmen, paranın asıl kaynağı farklı ülke olabiliyor. Sermaye, Hollanda üzerinden ülkemize girdiği için ödemeler dengesinde Hollanda ağırlığı gözüküyor. 2007 yılında İngiltere merkezli, Hollanda üzerinden yapılan yatırımın tutarı 5.4 milyar $ gibi rekor bir düzeydir. Bunun bir benzeri de Çin menşeili bir firmanın, 2008 yılında Lüksemburg üzerinden yatırım yapmasıdır . O zamanki tutar da 3.1 milyar $ gibi o yıl  ülkemize giren en yüksek sermaye tutarıdır.

Ülkemiz, yeni düzenleme ile bireysel emeklilik sistemini geliştirme yolundadır. Bu politikanın tasarruf oranlarına yapacağı olumlu etki yadsınamaz. Bu şekilde ve daha fazla teşvikle özendirilecek tasarruf tutarları sayesinde yerli üreticimizin sermayeye ulaşması da kolay olacaktır. Doğrudan yabancı yatırım girişindeki azalmaların getirdiği ekonomik açık, yerli yatırımlar sayesinde kapanabilir. Fakat ülkede üretilemeyen teknoloji ve inovasyon faaliyetleri için doğrudan yabancı yatırım girişi önem arz eder.